Geroep, gekreun, gehuil in het midden van de nacht. Net zoals vele andere ouders word je er gek van. Wat is er gebeurd? Welk trauma liep je baby op? Waarom heeft hij nachtmerries? Een woordje uitleg...
Het probleem vinden
Er zijn verschillende soorten slaapproblemen: teveel slapen, slaapwandelen... Maar kindjes tussen 2 en 5 hebben vooral problemen met het alleen inslapen en met nachtmerries.
De nachtmerrie
Een nachtmerrie valt voor tijdens het tweede deel van de nacht, tijdens de REM-slaap. Deze fase komt ongeveer 5 keer per nacht terug, of elke 90 minuten. Bij kindjes van deze leeftijd komt de REM-slaap in pieken. Vanaf twee jaar doet een kindje zijn intrede in de wereld. Het is het begin van de socialisatie en de ontdekking van zijn innerlijke wereld. Draken, heksen, wolven en demonen bevolken de fantasie van kindjes die zichzelf graag bang maken. Maar deze wezens duiken ook in hun slaap op. Het kindje wordt vervolgens bang wakker. Nachtmerries ontstaan wanneer een kindje woorden op een beeld kan plakken en wanneer dromen niet volstaan om zijn angsten te kanaliseren. Achter elke nachtmerrie schuilt een onopgelost conflict of een niet uitgedrukte angst.
Een uitlaatklep
Agressie en angsten zijn sterke emoties die via de nachtmerrie worden uitgedrukt. Soms gaat het om een spook, dan om een heks of een monster in de kamer. De nachtmerrie is met andere woorden een soort uitlaatklep voor je kind. Hij kan heel bang zijn maar in tegenstelling tot nachtelijke angsten merk je weinig aan de buitenkant. Een nachtmerrie mag je niet banaliseren. Zeggen dat het niets is, stelt een kind niet gerust. Wat hij meemaakt, is voor hem wel degelijk echt: je moet met hem praten en de reden van zijn angst niet in vraag stellen. Leg hem uit dat zijn ouders steeds in de buurt blijven als het om een echt gevaar zou gaan. Ga niet mee in zijn logica en ga dus niet onder het bed of in de kast op zoek naar het monster. Stel hem kalm gerust en laat hem opnieuw inslapen.
Nachtelijke angsten
Je kan nachtmerries en nachtelijke angsten misschien niet van elkaar onderscheiden. Toch zijn oorzaak en gevolgen helemaal anders: nachtelijke angsten zijn gebaseerd op welbekende klinische gegevens. Dit slaapprobleem komt vrij frequent voor bij jonge kinderen en is een probleem omdat het kindje plots wakker wordt tijdens zijn trage en diepe slaap. Een volwassene wordt met kloppend hart wakker en probeert zichzelf te kalmeren. Een kindje echter wordt slechts zelden wakkeer. Nachtangsten komen vooral tijdens de eerste drie uren van de slaap voor. Het kan enkele seconden tot een paar minuten duren. Statistisch gezien hebben de meeste kindjes soms last van nachtelijke angsten tijdens de eerste levensjaren. Het probleem treft vooral kinderen tussen 3 en 6, en vooral jongetjes.
Symptomen
Het kindje gaat zitten in bed, begint te roepen en te huilen. Zijn ogen zijn wild, zijn pupillen verwijd, zijn haar staat recht, hij vertelt incoherente dingen. Andere symptomen: bleekheid, rode vlekken op zijn lichaam, een snel kloppend hart. Hij herinnert zich ’s morgens niets. Deze amnesie en de onmogelijkheid woorden op zijn angsten te plakken is typisch. In tegenstelling tot een nachtmerrie doe je beter niets bij dit soort angsten. Het kindje gaat spontaan weer slapen. Als je hem probeert te kalmeren zal hij vluchtgedrag gaan vertonen en ’s nachts in zijn kamer rondwandelen.
Kenmerken van nachtelijke angsten
Specialisten onderscheiden vier soorten gedrag:
- Op het einde van de trage en diepe slaap beweegt het kindje heen en weer in bed, hij opent eventjes de ogen, mompelt een beetje en valt weer in slaap.
- Het kindje praat in zijn slaap en vertelt incoherente dingen. Hij antwoordt niet als je hem een vraag stelt.
- In het midden van zijn slaap gaat het kindje rechtop zitten en kijkt hij rond in zijn kamer. Dan gaat hij weer liggen en slaapt verder.
- Het kindje lijkt heel angstig. Hij roept en schreeuwt om hulp. Zijn ogen zijn wild en zijn pupillen verwijd. Hij lijkt ten prooi aan een onbeschrijflijke paniek. Met hem praten of hem vasthouden helpt niet. Hij slaapt en herneemt zijn cyclus van zodra hij weer gaat liggen. Als je hem wakkeer maakt is hij verward en kan je nachtangsten verlengen en verergeren.
Maak je niet ongerust: deze angsten maken deel uit van zijn groei en hebben geen gevolgen op zijn lichamelijke of geestelijke gezondheid. Deze angsten zijn spectaculair maar reageer altijd op dezelfde manier: kalm, geduldig en nuchter.
Wat doe je als je kindje wakker wordt?
- Ga eerst na of hij veilig en comfortabel in bedje ligt.
- Zeg en doe zo weinig mogelijk. Een te lange aanwezigheid zal het kind aanmoedigen te herbeginnen.
- Blijf zo kort mogelijk bij hem in de kamer.
- Omarm je kind, zeg enkele lieve woorden en verlaat de kamer.
- Maak een kind dat in zijn slaap bang is niet wakkeer. Dat verlengt het onaangename gevoel.
- Raadpleeg een specialist als de problemen te erg worden.
Goede gewoontes
- Kies rustige activiteiten ’s avonds: tekenen, lezen, video kijken...
- Voer indien nodig een massage uit. Dat werkt goed bij nerveuze kindjes.
- Las elke avond hetzelfde bedritueel in: tanden poetsen, knuffel, verhaaltje...
- Gebruik elke avond dezelfde zin om aan te geven dat het bedtijd is: "Welterusten, schat, ik zie je graag, tot morgen." Als je dit elke avond herhaalt, zal je kindje de boodschap begrijpen.
- Gebruik indien nodig een knuffel of een popje zodat je kindje gemakkelijker kan inslapen, vooral tussen zijn 2 en 4 jaar.
- Laat je kindje elke dag op hetzelfde uur gaan slapen en opstaan
.
Je bent niet de enige
- 99% van kinderen tussen 2 en 4 hebben nachtmerries.
- 30% van de kinderen hebben ook nog nachtmerries na hun zesde.
- 90% van de kinderen zijn ’s nachts bang.
- 4 kinderen op 5 kunnen niet slapen zonder een knuffel of een pop.
- 10 meisjes versus 7 jongens hebben gemiddeld nachtmerries.
- 10 jongens versus 6 meisjes zijn ’s nachts bang.
- 5 - 10% van de kinderen - van alle leeftijden - hebben last van nachtmerries.